Chủ Nhật, 20/11/2005 - 01:22

Lương - học phí - học bổng: Tam giác chứa đầy bất ổn

(Dân trí) - Lương (của giáo viên) “nuốt” học phí không thương tiếc và gần như chẳng còn cách nào khác, học phí cũng đành “nuốt” học bổng. Vì khi lương tăng, số tiền để chi trả càng phình to. Trong khi học phí thì không chỉ để nuôi mỗi lương mà còn liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người học, trong đó có học bổng.

Đối với ngành giáo dục, lương chi trả cho giáo viên chủ yếu trông chờ ở quỹ học phí. Khi Nhà nước thực hiện nâng mức lương tối thiểu lên 290.000đ/tháng, rồi 350.000đ/tháng, các trường được phép dùng 40% học phí chi cho việc tăng lương. Theo quy định hiện nay, mức học phí đang được chi như sau: 35% để hỗ trợ đời sống giáo viên, 30% điều tiết cho ngoại thành, 25% chi cho cơ sở vật chất và 10% chi cho các hoạt động của nhà trường. Do đó, khi lấy 40% học phí chi cho lương cộng với 35% hỗ trợ đời sống giáo viên thì đã hết 75% quỹ học phí.

 

Điều đó cho thấy, mối quan hệ giữa lương và học phí là đầy bất ổn vì nguồn thu chính của các trường chỉ là học phí và nguồn chi chính cho các trường cũng chỉ từ học phí (gần như 100% ngân sách của các trường có được từ học phí). Trong khi đó, việc chi trả cho lương thì lại là quá “bành trướng”. Tại các nước, tỷ lệ chi trả tiền lương chỉ chiếm khoảng 40%, 60% còn lại dành chi cho việc dạy và học.

 

Liên tục trong 5 năm gần đây, Nhà nước đã không ngừng tăng tỷ lệ đầu tư ngân sách cho ngành giáo dục đào tạo: từ 10,28% năm 1997 lên 15% vào năm 2000 và tỷ lệ này trong năm 2005 lên đến 18% với tổng số tiền là 41.630 tỷ đồng. Tuy nhiên, so với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia… tỷ lệ này vẫn còn khá thấp khi tỷ lệ đầu tư ngân sách cho giáo dục tại các quốc gia này, cách đây 5 năm đã đạt trên 20%.

 

Như vậy, ngân sách đầu tư cho giáo dục ở Việt Nam cũng là khá hạn hẹp. Đã thế, ở Việt Nam, ngành giáo dục lại dùng phần lớn ngân sách của mình cho việc chi trả tiền lương. Theo như sự công nhận của chính Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, số tiền để chi trả lương thực chiếm tới 85% đến 90% ngân sách giáo dục chứ không phải là 75% theo tính toán trên lý thuyết.

 

Khi lương tăng thì học phí cũng không thể không tăng. Học phí tăng thì phải bắt buộc kéo theo một mối quan hệ khác luôn được xem là điều kiện cần và đủ: tăng học bổng và tăng thêm đối tượng được hưởng học bổng.

 

Ông Phạm Văn Năng, hiệu trưởng trường ĐH Kinh tế TPHCM cho biết, trường có dự kiến là nếu được cho phép sẽ tăng học phí từ 1,8 triệu đồng/ năm lên 2,5 triệu đồng/ năm. Nhưng, khi Bộ GD-ĐT có chủ trương cho tăng học phí nhưng học bổng cũng phải tăng theo với mức khoảng 2,5 lần so với mức học bổng cũ thì quả thật sẽ hơi khó cho trường và phương án mà nhà trường đang phải tính đến là thắt chặt học bổng nếu muốn cân đối các khoản thu chi.

 

Đó không chỉ là tình trạng của riêng trường ĐH Kinh tế TPHCM. Phần lớn các trường đại học khác cũng đều đã có dự tính như vậy.

 

Vậy là tăng học bổng cũng như tăng đối tượng được học bổng gần như là điều kiện bắt buộc để tăng học phí nhưng không thể bắt bẻ được các trường nếu họ có chủ trương thắt chặt học bổng vì việc tăng đối tượng được học bổng và tăng giá trị của học bổng thì đến nay chưa có văn bản rõ ràng nào quy định về vấn đề này. Chính sách học bổng hiện nay chủ yếu do các trường nắm giữ.

 

Mai Minh